ടൂറിസം എന്ന സാമ്പത്തികശക്തി;
ലോകത്തെ ക്ഷണിച്ച് സമ്പദ്വ്യവസ്ഥയെ വളർത്തിയ ദുബായ്
ഒരു രാജ്യത്തിന്റെ സാമ്പത്തിക വളർച്ചയെക്കുറിച്ച് സംസാരിക്കുമ്പോൾ സാധാരണയായി വ്യവസായം, കൃഷി, വ്യാപാരം, കയറ്റുമതി, നിക്ഷേപം തുടങ്ങിയ മേഖലകളെയാണ് ആദ്യം പരാമർശിക്കാറുള്ളത്. എന്നാൽ ഇരുപത്തിയൊന്നാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ലോകസമ്പദ്വ്യവസ്ഥയുടെ ഘടനയിൽ ഏറ്റവും വലിയ മാറ്റം സംഭവിച്ച മേഖലകളിലൊന്നാണ് ടൂറിസം. ഇന്ന് ടൂറിസം എന്നത് അവധിക്കാല യാത്രകളുടെ വ്യവസായമല്ല; അത് വിദേശനാണയം സൃഷ്ടിക്കുന്നതും തൊഴിൽ സൃഷ്ടിക്കുന്നതും അടിസ്ഥാനസൗകര്യ വികസനത്തെ വേഗത്തിലാക്കുന്നതും ആഗോള നിക്ഷേപത്തെ ആകർഷിക്കുന്നതുമായ ഒരു സമ്പൂർണ സാമ്പത്തിക വ്യവസ്ഥയാണ്. ഈ യാഥാർഥ്യം ലോകത്തിലെ പല രാജ്യങ്ങളെക്കാളും വളരെ നേരത്തെ തിരിച്ചറിഞ്ഞ നഗരമാണ് ദുബായ്.
പല രാജ്യങ്ങളും ടൂറിസത്തെ പ്രകൃതിസൗന്ദര്യത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിലാണ് വികസിപ്പിച്ചത്. കടൽത്തീരങ്ങളുള്ളവർ ബീച്ച് ടൂറിസവും, മലനിരകളുള്ളവർ ഹിൽ സ്റ്റേഷൻ ടൂറിസവും, പുരാതന നാഗരികതകളുള്ളവർ പൈതൃക ടൂറിസവും വികസിപ്പിച്ചു. എന്നാൽ ദുബായുടെ മുന്നിൽ മറ്റൊരു വെല്ലുവിളിയായിരുന്നു ഉണ്ടായിരുന്നത്. വലിയ നദികളില്ല. പച്ചപ്പാർന്ന വനങ്ങളില്ല. പിരമിഡുകൾ പോലെ ആയിരക്കണക്കിന് വർഷങ്ങളുടെ പുരാതന സ്മാരകങ്ങളില്ല. സ്വാഭാവികമായ വിനോദസഞ്ചാര ആകർഷണങ്ങൾ വളരെ പരിമിതമായ ഒരു മരുഭൂമി നഗരം. എന്നിട്ടും ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും കൂടുതൽ സന്ദർശിക്കപ്പെടുന്ന നഗരങ്ങളിലൊന്നായി ദുബായ് മാറി. ഈ വിജയം പ്രകൃതിയുടേതല്ല മറിച്ച് ആസൂത്രണത്തിന്റേതാണ്.
ദുബായ്, ടൂറിസത്തെ ഒരിക്കലും ഒറ്റപ്പെട്ട ഒരു മേഖലയായി കണ്ടില്ല. അതിനെ സമ്പദ്വ്യവസ്ഥയുടെ കേന്ദ്രമാക്കി. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ഒരു വിനോദസഞ്ചാരി വിമാനത്തിൽ നിന്ന് ഇറങ്ങുന്ന നിമിഷം മുതൽ അദ്ദേഹം ചെലവഴിക്കുന്ന ഓരോ ദിർഹവും നൂറുകണക്കിന് സാമ്പത്തിക മേഖലകളിലേക്ക് ഒഴുകുന്ന രീതിയിലാണ് നഗരത്തെ രൂപകൽപ്പന ചെയ്തത്. വിമാനത്താവളം, ടാക്സി, മെട്രോ, ഹോട്ടൽ, റസ്റ്റോറന്റ്, ഷോപ്പിങ്, വിനോദം, ഗതാഗതം, റിയൽ എസ്റ്റേറ്റ്, ബാങ്കിങ്, ഇൻഷുറൻസ്, റീട്ടെയിൽ, ഭക്ഷ്യവിതരണം, സാംസ്കാരിക പരിപാടികൾ – എല്ലാം പരസ്പരം ബന്ധിപ്പിച്ച ഒരു സാമ്പത്തിക ശൃംഖലയായി ഇവിടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഒരു ടൂറിസ്റ്റ് ചെലവഴിക്കുന്ന ഓരോ ഡോളറും നിരവധി മേഖലകളിൽ വരുമാനം സൃഷ്ടിക്കുന്നു. അതാണ് ടൂറിസത്തിന്റെ Multiplier Effect.
ദുബായുടെ ഏറ്റവും വലിയ വിജയങ്ങളിലൊന്ന് ടൂറിസത്തെ ഒരു സീസണൽ വ്യവസായമാക്കാതെ, 365 ദിവസവും പ്രവർത്തിക്കുന്ന ആഗോള സമ്പദ്വ്യവസ്ഥയാക്കി മാറ്റിയതാണ്. ലോകത്തിലെ പല രാജ്യങ്ങളിലും ടൂറിസം വേനൽക്കാലത്തോ ശൈത്യകാലത്തോ മാത്രം സജീവമാണ്. എന്നാൽ ദുബായ് ഓരോ മാസത്തിനും ഓരോ വിപണി സൃഷ്ടിച്ചു. ശൈത്യകാലത്ത് യൂറോപ്യൻ വിനോദസഞ്ചാരികൾ, വേനൽക്കാലത്ത് പ്രാദേശിക യാത്രക്കാർ, റമദാൻ കാലത്തെ പ്രത്യേക അനുഭവങ്ങൾ, ന്യൂ ഇയർ ആഘോഷങ്ങൾ, ഷോപ്പിങ് ഫെസ്റ്റിവലുകൾ, ഫുഡ് ഫെസ്റ്റിവലുകൾ, കായികമത്സരങ്ങൾ, അന്താരാഷ്ട്ര സമ്മേളനങ്ങൾ, സംഗീത പരിപാടികൾ, ബിസിനസ് എക്സ്പോകൾ – ഓരോ കാലഘട്ടത്തിനും പ്രത്യേക സാമ്പത്തിക പ്രവർത്തനങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ചാണ് വർഷം മുഴുവൻ സന്ദർശകരെ ആകർഷിക്കുന്നത്.
ഇവിടെ ടൂറിസം വെറും വിനോദസഞ്ചാരമല്ല; ബ്രാൻഡിംഗ് കൂടിയാണ്. ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും ഉയരം കൂടിയ കെട്ടിടം, ഏറ്റവും വലിയ ഷോപ്പിങ് മാളുകൾ, ഏറ്റവും വലിയ ആഡംബര ഹോട്ടലുകൾ, കൃത്രിമ ദ്വീപുകൾ, മരുഭൂമിയിലെ സാഹസിക വിനോദങ്ങൾ, ലോകോത്തര ഇവന്റുകൾ – ഇവയെല്ലാം ഓരോന്നായി നോക്കുമ്പോൾ ടൂറിസം പദ്ധതികളാണ്. എന്നാൽ സാമ്പത്തികശാസ്ത്രത്തിന്റെ ഭാഷയിൽ ഇവ Global Branding Assets ആണ്. ദുബായ് ലോകത്തിന്റെ മനസ്സിൽ ഒരു ബ്രാൻഡായി മാറുമ്പോൾ, അതിന്റെ നേട്ടം ടൂറിസത്തിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങുന്നില്ല. അതേ ബ്രാൻഡ് നിക്ഷേപകരെയും സംരംഭകരെയും വിദ്യാർത്ഥികളെയും ഗവേഷകരെയും കമ്പനികളെയും ആകർഷിക്കുന്നു.
ടൂറിസത്തെ ദുബായ് നാല് പ്രധാന സാമ്പത്തിക തൂണുകളായി വിഭജിച്ചിരിക്കുന്നു. ആദ്യത്തേത് Leisure Tourism. കുടുംബങ്ങൾ, ദമ്പതികൾ, അവധിക്കാല യാത്രക്കാർ എന്നിവരെ ലക്ഷ്യമിട്ടുള്ള വിനോദസഞ്ചാരം. രണ്ടാമത്തേത് Business Tourism. ഇന്ന് ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ സമ്മേളനങ്ങൾ, പ്രദർശനങ്ങൾ, ബിസിനസ് മീറ്റിങ്ങുകൾ, അന്താരാഷ്ട്ര എക്സ്പോകൾ എന്നിവയിൽ പ്രധാന വേദിയാണ് ദുബായ്. ഓരോ അന്താരാഷ്ട്ര സമ്മേളനവും ആയിരക്കണക്കിന് ഹോട്ടൽ മുറികളും വിമാന സീറ്റുകളും റസ്റ്റോറന്റുകളും ഗതാഗത സേവനങ്ങളും സജീവമാക്കുന്നു. മൂന്നാമത്തേത് Medical Tourism. ലോകോത്തര ആശുപത്രികളും ആരോഗ്യസേവനങ്ങളും ഉപയോഗപ്പെടുത്താൻ ആയിരക്കണക്കിന് ആളുകൾ ദുബായിലെത്തുന്നു. നാലാമത്തേത് Luxury Tourism. ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും ഉയർന്ന വരുമാനമുള്ള വിനോദസഞ്ചാരികളെ ലക്ഷ്യമിട്ടുള്ള ആഡംബര അനുഭവങ്ങൾ. ഈ നാല് മേഖലകളും ചേർന്നാണ് ദുബായുടെ ടൂറിസം സമ്പദ്വ്യവസ്ഥ രൂപപ്പെടുന്നത്.
ഇതിന്റെ പിന്നിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഏറ്റവും വലിയ ശക്തി എമിറേറ്റ്സ് എയർലൈൻസും ദുബായ് ഇന്റർനാഷണൽ എയർപോർട്ടുമാണ്. ലോകത്തിന്റെ മിക്ക പ്രധാന നഗരങ്ങളിൽ നിന്നും നേരിട്ടുള്ള വിമാന സർവീസുകൾ ലഭ്യമാക്കിയത് ടൂറിസത്തെ മാത്രമല്ല, വ്യാപാരത്തെയും നിക്ഷേപത്തെയും ശക്തിപ്പെടുത്തി. ഒരു നഗരം എത്ര മനോഹരമാണെന്നത് മാത്രമല്ല, അവിടെ എത്തിച്ചേരാൻ എത്ര എളുപ്പമാണെന്നതും ഇന്നത്തെ ടൂറിസത്തിന്റെ വിജയത്തെ നിർണയിക്കുന്നു. ദുബായ് ഈ യാഥാർഥ്യം വളരെ നേരത്തെ മനസ്സിലാക്കി.
ടൂറിസം എന്നത് ഹോട്ടൽ വ്യവസായം മാത്രമല്ലെന്ന് ദുബായ് തെളിയിച്ചു. ഓരോ പുതിയ ഹോട്ടലും ആയിരക്കണക്കിന് തൊഴിലവസരങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ഓരോ പുതിയ റിസോർട്ടും നിർമാണമേഖലയെ സജീവമാക്കുന്നു. ഓരോ വിനോദസഞ്ചാരിയും റീട്ടെയിൽ വിപണിയെ ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നു. ഓരോ അന്താരാഷ്ട്ര പരിപാടിയും പുതിയ നിക്ഷേപകരെ നഗരത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുവരുന്നു. അതിനാൽ ടൂറിസം ഇവിടെ ഒരു വ്യവസായമല്ല; സമ്പദ്വ്യവസ്ഥയെ ചലിപ്പിക്കുന്ന ഒരു എഞ്ചിനാണ്.
കോവിഡ് മഹാമാരി ഈ മേഖലയ്ക്ക് വലിയ തിരിച്ചടിയായി. ലോകത്തിലെ വിമാനത്താവളങ്ങൾ അടഞ്ഞു. ഹോട്ടലുകൾ ശൂന്യമായി. അന്താരാഷ്ട്ര യാത്രകൾ നിർത്തിവച്ചു. എന്നാൽ ഈ പ്രതിസന്ധി ദുബായെ മറ്റൊരു പാഠം പഠിപ്പിച്ചു. ഡിജിറ്റൽ സേവനങ്ങൾ, ആരോഗ്യസുരക്ഷ, വേഗത്തിലുള്ള വാക്സിനേഷൻ, അന്താരാഷ്ട്ര വിശ്വാസം എന്നിവയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ, ടൂറിസം ഏറ്റവും വേഗത്തിൽ പുനരുജ്ജീവിപ്പിച്ച നഗരങ്ങളിൽ ഒന്നായി ദുബായ് മാറി. പ്രതിസന്ധിയെ അതിജീവിക്കാൻ കഴിഞ്ഞത് ഭാഗ്യം കൊണ്ടല്ല, മറിച്ച് വർഷങ്ങളായി നിർമ്മിച്ച ഭരണസംവിധാനത്തിന്റെയും വിശ്വാസത്തിന്റെയും ഫലമായിരുന്നു അത്.
ഭാവിയിലേക്ക് നോക്കുമ്പോൾ ടൂറിസത്തിന്റെ സ്വഭാവവും മാറുകയാണ്. അടുത്ത തലമുറ വിനോദസഞ്ചാരികൾ കാഴ്ചകൾ കാണാൻ മാത്രമല്ല യാത്ര ചെയ്യുന്നത്; അനുഭവങ്ങൾക്കായാണ്. സാങ്കേതികവിദ്യ, സംസ്കാരം, ആരോഗ്യം, പ്രകൃതി, ഭക്ഷണം, കായികം, ബിസിനസ്, വിദ്യാഭ്യാസം – ഇവയെല്ലാം ചേർന്ന അനുഭവങ്ങളാണ് അവർ തേടുന്നത്. ഈ മാറ്റം തിരിച്ചറിഞ്ഞ ദുബായ് ടൂറിസത്തെ ഒരു അനുഭവസമ്പദ്വ്യവസ്ഥയായി (Experience Economy) പുനർനിർവചിക്കുകയാണ്. ആർട്ടിഫിഷ്യൽ ഇന്റലിജൻസ് അധിഷ്ഠിത സേവനങ്ങൾ, സ്മാർട്ട് നഗരാനുഭവങ്ങൾ, സുസ്ഥിര ടൂറിസം, സാംസ്കാരിക കേന്ദ്രങ്ങൾ, ഡിജിറ്റൽ മ്യൂസിയങ്ങൾ, പരിസ്ഥിതി സൗഹൃദ വികസനം എന്നിവയിലൂടെ അടുത്ത തലമുറ വിനോദസഞ്ചാരത്തെ ലക്ഷ്യമിടുകയാണ്.
ഇന്ന് ലോകത്തിലെ പല നഗരങ്ങളും ടൂറിസത്തെ വികസനത്തിന്റെ ഒരു ഘടകമായി കാണുന്നു. ദുബായ് അതിനെ വികസനത്തിന്റെ കേന്ദ്ര തന്ത്രമായി മാറ്റിയിരിക്കുന്നു. ഒരു വിനോദസഞ്ചാരി ദുബായിൽ എത്തുമ്പോൾ അദ്ദേഹം ഒരു ഹോട്ടൽ മുറി മാത്രമല്ല ബുക്ക് ചെയ്യുന്നത്; അദ്ദേഹം അറിയാതെ തന്നെ ഒരു നഗരത്തിന്റെ സമ്പദ്വ്യവസ്ഥയെ ചലിപ്പിക്കുന്ന നൂറുകണക്കിന് വ്യവസായങ്ങളുടെ ഭാഗമാകുന്നു. അതാണ് ദുബായുടെ ടൂറിസം മാതൃകയുടെ യഥാർത്ഥ ശക്തി.
അവസാനം, ദുബായുടെ കഥ നമ്മെ പഠിപ്പിക്കുന്ന ഒരു വലിയ സാമ്പത്തിക സത്യമുണ്ട്. ടൂറിസം മനോഹരമായ സ്ഥലങ്ങളുടെ സമ്പദ്വ്യവസ്ഥയല്ല, പിന്നെയോ, മനോഹരമായ ആശയങ്ങളുടെ സമ്പദ്വ്യവസ്ഥയാണ്. പ്രകൃതി നൽകാത്തതിനെ ദർശനവും ആസൂത്രണവും മനുഷ്യന്റെ സൃഷ്ടിപരമായ ചിന്തയും ചേർന്ന് സൃഷ്ടിക്കാമെന്ന് ദുബായ് തെളിയിച്ചു. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ടൂറിസം ഇവിടെ ഒരു വരുമാനമാർഗം മാത്രമല്ല; ഒരു നഗരത്തെ ലോകഭൂപടത്തിന്റെ കേന്ദ്രത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുവന്ന ഏറ്റവും ശക്തമായ സാമ്പത്തിക ആയുധമാണ്.
