അടുത്ത പത്ത് വർഷത്തെ ദുബായ് – ലോകത്തിന്റെ ഭാവി ഇവിടെ എഴുതപ്പെടുമോ?
മുപ്പതു വർഷമായി ദുബായിൽ ജീവിക്കുന്ന ഒരു മലയാളിയുടെ നിരീക്ഷണങ്ങൾ
ലോകചരിത്രം പരിശോധിച്ചാൽ ഒരു നഗരം എന്നെന്നേക്കുമായി ഒന്നാം സ്ഥാനത്ത് നിലനിൽക്കില്ലെന്ന് മനസ്സിലാകും. വെനീസ് ഒരുകാലത്ത് ലോകവ്യാപാരത്തിന്റെ ഹൃദയമായിരുന്നു. പിന്നീട് ആ സ്ഥാനം ലണ്ടൻ ഏറ്റെടുത്തു. വ്യവസായ വിപ്ലവത്തിനുശേഷം ന്യൂയോർക്ക് ആഗോള ധനകാര്യത്തിന്റെ കേന്ദ്രമായി മാറി. തുടർന്ന് സിംഗപ്പൂർ ഏഷ്യയുടെ സാമ്പത്തിക കവാടമായി ഉയർന്നു. ഓരോ കാലഘട്ടവും പുതിയ നഗരങ്ങളെ സൃഷ്ടിക്കുകയും പഴയ നഗരങ്ങളെ വെല്ലുവിളിക്കുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. ചരിത്രം നമ്മെ പഠിപ്പിക്കുന്ന ഏറ്റവും വലിയ പാഠം ഇതാണ് – മാറുന്ന ലോകത്തോടൊപ്പം മാറാൻ കഴിയുന്ന നഗരങ്ങൾ മാത്രമാണ് കാലത്തെ അതിജീവിക്കുന്നത്.
ഇന്ന് അതേ ചരിത്രത്തിന്റെ ഒരു പുതിയ അധ്യായത്തിന്റെ വക്കിലാണ് ദുബായ് നിൽക്കുന്നത്. കഴിഞ്ഞ അമ്പത് വർഷത്തിനിടെ മരുഭൂമിയിൽ നിന്ന് ആഗോള സാമ്പത്തിക ഭൂപടത്തിലെ ഏറ്റവും ശ്രദ്ധേയമായ നഗരങ്ങളിലൊന്നായി മാറിയ ദുബായുടെ മുന്നിൽ ഇനി മറ്റൊരു വലിയ ചോദ്യമാണ് നിൽക്കുന്നത്. അടുത്ത പത്ത് വർഷവും ലോകം മാറുന്ന വേഗതയെക്കാൾ വേഗത്തിൽ സ്വയം മാറാൻ ദുബായ്ക്ക് കഴിയുമോ? ഈ ചോദ്യത്തിനുള്ള ഉത്തരമാണ് ദുബായുടെ ഭാവിയെ നിർണയിക്കുക.
ഇന്ന് ദുബായെ വിലയിരുത്തുമ്പോൾ പലരും ഇപ്പോഴും ബുർജ് ഖലീഫയുടെയും പാം ജുമൈറയുടെയും വിസ്മയത്തിലാണ്. എന്നാൽ യഥാർത്ഥത്തിൽ ദുബായുടെ ശക്തി കോൺക്രീറ്റിലോ ഗ്ലാസ് കെട്ടിടങ്ങളിലോ അല്ല. ലോകം അടുത്തതായി എങ്ങോട്ട് പോകുമെന്ന് മുൻകൂട്ടി മനസ്സിലാക്കി അതിനനുസരിച്ചുള്ള സാമ്പത്തിക പരിസ്ഥിതി സൃഷ്ടിക്കുന്ന കഴിവിലാണ്. ഒരു നഗരം നിർമ്മിക്കുന്നതിൽ നിന്ന് ഒരു ആഗോള സാമ്പത്തിക സംവിധാനം നിർമ്മിക്കുന്ന ഘട്ടത്തിലേക്കാണ് ദുബായ് പ്രവേശിച്ചിരിക്കുന്നത്.
ഇന്ന് ലോകം നാലാമത്തെ വ്യവസായ വിപ്ലവത്തിന്റെ നടുവിലാണ്. ആർട്ടിഫിഷ്യൽ ഇന്റലിജൻസ്, ക്വാണ്ടം കമ്പ്യൂട്ടിംഗ്, ഡിജിറ്റൽ ഫിനാൻസ്, ബയോടെക്നോളജി, നവീകരണ ഊർജം, ബഹിരാകാശ സാങ്കേതികവിദ്യ, റോബോട്ടിക്സ്, ഡാറ്റാ ഇക്കോണമി എന്നിവയാണ് അടുത്ത മൂന്ന് പതിറ്റാണ്ടിലെ സാമ്പത്തിക ശക്തിയെ നിർണയിക്കാൻ പോകുന്നത്. ഈ മാറ്റത്തെ ഒരു സാങ്കേതിക വിപ്ലവമായി മാത്രം കാണാതെ, പുതിയൊരു സാമ്പത്തിക ക്രമത്തിന്റെ തുടക്കമായാണ് ദുബായ് കാണുന്നത്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ അവിടെ പണിയുന്നത് കെട്ടിടങ്ങൾ മാത്രമല്ല; ഭാവിയിലെ ആഗോള സമ്പദ്വ്യവസ്ഥ പ്രവർത്തിക്കുന്നതിനുള്ള ഒരു പുതിയ സാമ്പത്തിക ഓപ്പറേറ്റിംഗ് സിസ്റ്റമാണ്.
ഈ ദർശനത്തിന്റെ ഏറ്റവും ശക്തമായ പ്രകടനമാണ് D33 സാമ്പത്തിക അജണ്ട. പലരും ഇതിനെ ഒരു വികസന പദ്ധതി മാത്രമായി കാണുന്നു. എന്നാൽ യഥാർത്ഥത്തിൽ അത് ദുബായുടെ അടുത്ത തലമുറയ്ക്കുള്ള സാമ്പത്തിക ഭരണഘടനയാണ്. 2033-ഓടെ ലോകത്തിലെ മുൻനിര സാമ്പത്തിക നഗരങ്ങളിൽ ഒന്നാകുക എന്നത് ഒരു ലക്ഷ്യം മാത്രമാണ്. അതിനപ്പുറം ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും കാര്യക്ഷമമായ സർക്കാർ സേവനങ്ങൾ, ഏറ്റവും വേഗതയുള്ള ബിസിനസ് അന്തരീക്ഷം, ഏറ്റവും വിശ്വസനീയമായ ധനകാര്യ സംവിധാനം, ഏറ്റവും ശക്തമായ ലോജിസ്റ്റിക്സ് ശൃംഖല, ഏറ്റവും ആകർഷകമായ നിക്ഷേപ കേന്ദ്രം, ഏറ്റവും ഉയർന്ന നിലവാരമുള്ള ഡിജിറ്റൽ സമ്പദ്വ്യവസ്ഥ എന്നിവ ഒരുമിച്ച് സൃഷ്ടിക്കുകയാണ് അവരുടെ യഥാർത്ഥ ദൗത്യം.
ഒരു രാജ്യത്തിന്റെ ഭാവി അതിന്റെ ദർശനത്തിൽ മാത്രമല്ല, ആ ദർശനം നടപ്പിലാക്കാനുള്ള കഴിവിലും അത് തുടർച്ചയായി നിലനിർത്താനുള്ള രാഷ്ട്രീയ മനസ്സിലും ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു. ലോകത്തിലെ നിരവധി രാജ്യങ്ങൾക്ക് മികച്ച പദ്ധതികളുണ്ട്. ചില രാജ്യങ്ങൾക്ക് മികച്ച ഭരണസംവിധാനമുണ്ട്. എന്നാൽ ദീർഘകാല ദിശാബോധവും തുടർച്ചയും ഒരുമിച്ച് നിലനിർത്തുന്ന രാജ്യങ്ങൾ വളരെ വിരളമാണ്. ദുബായുടെ ഏറ്റവും വലിയ ശക്തി ഇവിടെയാണ്. ഭരണനേതൃത്വത്തിൽ മാറ്റങ്ങൾ വന്നാലും സാമ്പത്തിക ദിശയിൽ വലിയ മാറ്റമില്ല. വ്യക്തികളെക്കാൾ സ്ഥാപനങ്ങൾക്കും സ്ഥാപനങ്ങളെക്കാൾ ദീർഘകാല ദേശീയ ലക്ഷ്യങ്ങൾക്കും പ്രാധാന്യം നൽകുന്ന ഭരണരീതിയാണ് അവിടെ രൂപപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത്. അതുകൊണ്ടാണ് ഇരുപതും മുപ്പതും വർഷങ്ങൾ മുന്നിൽ കണ്ടുകൊണ്ടുള്ള പദ്ധതികൾ അവിടെ യാഥാർഥ്യമാകുന്നത്.
എന്നാൽ ഭാവി അവസരങ്ങൾ മാത്രം നിറഞ്ഞതല്ല. വെല്ലുവിളികളും അത്രതന്നെ ശക്തമാണ്. അമേരിക്കയും ചൈനയും തമ്മിലുള്ള സാങ്കേതികവും സാമ്പത്തികവുമായ മത്സരം കൂടുതൽ രൂക്ഷമാകും. ഇന്ത്യ ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ സാമ്പത്തിക ശക്തികളിലൊന്നായി മാറും. ആഫ്രിക്ക ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ യുവജന വിപണിയായി ഉയരും. സൗദി അറേബ്യ റിയാദിനെ പുതിയ ആഗോള ബിസിനസ് കേന്ദ്രമാക്കാൻ വൻതോതിൽ നിക്ഷേപിക്കുന്നു. കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനം മരുഭൂമിയിലെ നഗരങ്ങളുടെ നിലനിൽപ്പിനെ പുതിയ രീതിയിൽ പരീക്ഷിക്കും. ആർട്ടിഫിഷ്യൽ ഇന്റലിജൻസ് ലോക തൊഴിൽ വിപണിയെ പൂർണമായും പുനർനിർമിക്കും. ഈ സാഹചര്യത്തിൽ ദുബായുടെ യഥാർത്ഥ ചോദ്യം ലോകത്തേക്കാൾ വലിയ നഗരം ആകുക എന്നതല്ല; ലോകത്തേക്കാൾ വേഗത്തിൽ പഠിക്കുകയും മാറുകയും ചെയ്യുന്ന നഗരമായി തുടരാൻ കഴിയുമോ എന്നതാണ്.
കഴിഞ്ഞ ഇരുപത് വർഷത്തെ അനുഭവം നോക്കുമ്പോൾ ദുബായുടെ പ്രവർത്തനരീതിയിൽ ഒരു പ്രത്യേകത കാണാം. അവർ വിജയത്തെ ആഘോഷിക്കുന്നതിനേക്കാൾ അടുത്ത വിജയത്തിനുള്ള തയ്യാറെടുപ്പിലാണ് കൂടുതൽ സമയം ചെലവഴിക്കുന്നത്. ബുർജ് ഖലീഫ ലോകത്തെ വിസ്മയിപ്പിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ അവർ അടുത്ത തലമുറയുടെ സാമ്പത്തിക മാതൃകയെക്കുറിച്ച് ആലോചിക്കുകയായിരുന്നു. എക്സ്പോ അവസാനിച്ചപ്പോൾ അവർ D33 പ്രഖ്യാപിച്ചു. ലോകം ആർട്ടിഫിഷ്യൽ ഇന്റലിജൻസിന്റെ സാധ്യതകളെക്കുറിച്ച് ചർച്ച ചെയ്യാൻ തുടങ്ങുന്നതിന് മുമ്പ് തന്നെ സർക്കാർ തലത്തിൽ AI സംയോജിപ്പിക്കാനുള്ള പദ്ധതികൾ ആരംഭിച്ചു. ഈ മുന്നൊരുക്കമാണ് ദുബായിയുടെ ഏറ്റവും വലിയ മത്സരശേഷി.
ദുബായെക്കുറിച്ച് ലോകത്ത് ഏറ്റവും കൂടുതൽ ചോദിക്കപ്പെടുന്ന മറ്റൊരു ചോദ്യമുണ്ട് – ഇത് സുരക്ഷിതമാണോ? ഈ ചോദ്യത്തിന് യഥാർത്ഥത്തിൽ രണ്ട് തലങ്ങളുണ്ട്. ഒന്നാമത്തേത് ഭൗതിക സുരക്ഷയും രണ്ടാമത്തേത് സാമ്പത്തിക സുരക്ഷയും. ഭൗതിക സുരക്ഷയുടെ കാര്യത്തിൽ ദുബായ് വർഷങ്ങളായി ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും സുരക്ഷിത നഗരങ്ങളിൽ ഒന്നായി വിലയിരുത്തപ്പെടുന്നു. ശക്തമായ നിയമസംവിധാനം, കുറഞ്ഞ കുറ്റകൃത്യ നിരക്ക്, മികച്ച പൊതുസേവനങ്ങൾ, സാങ്കേതിക വിദ്യയെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള നഗരഭരണം എന്നിവ അതിന് കാരണമാണ്. എന്നാൽ ആഗോള നിക്ഷേപകരെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം ഇതിലും പ്രധാനപ്പെട്ടത് സാമ്പത്തിക സുരക്ഷയാണ്.
ഒരു കുടുംബം ബില്യൺ ഡോളറുകളുടെ സമ്പത്ത് മറ്റൊരു രാജ്യത്തിലേക്ക് മാറ്റുമ്പോൾ അവർ ബഹുനില കെട്ടിടങ്ങളെ കണ്ടല്ല തീരുമാനം എടുക്കുക. അവർ പരിശോധിക്കുന്നത് നിയമവ്യവസ്ഥയുടെ വിശ്വാസ്യത, കരാറുകളുടെ സംരക്ഷണം, ബാങ്കിങ് സംവിധാനത്തിന്റെ ശക്തി, ഭരണത്തിന്റെ പ്രവചനക്ഷമത, ദീർഘകാല നയസ്ഥിരത, അന്താരാഷ്ട്ര ബന്ധങ്ങൾ എന്നിവയാണ്. ഈ മേഖലകളിൽ ദുബായ് കഴിഞ്ഞ രണ്ട് പതിറ്റാണ്ടിനിടെ നിർമ്മിച്ച വിശ്വാസമാണ് ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ കോർപ്പറേറ്റ് നിക്ഷേപ ഓഫീസുകളെയും സ്വകാര്യ മൂലധനത്തെയും ഇവിടെ എത്തിച്ചത്. ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വിലയേറിയ നാണയം ഇന്ന് ഡോളറല്ല; വിശ്വാസമാണ്. ആ വിശ്വാസം സമ്പാദിക്കാൻ വർഷങ്ങൾ എടുക്കും, നഷ്ടപ്പെടാൻ ദിവസങ്ങൾ മതി എന്ന സത്യം ദുബായ് നന്നായി മനസ്സിലാക്കിയിട്ടുണ്ട്.
അതുകൊണ്ടുതന്നെ ഒരു മേഖലയിൽ മാത്രം ആശ്രയിച്ചുള്ള വളർച്ച അവർ ലക്ഷ്യമിടുന്നില്ല. ടൂറിസം, ധനകാര്യം, ആർട്ടിഫിഷ്യൽ ഇന്റലിജൻസ്, ആരോഗ്യം, വിദ്യാഭ്യാസം, ലോജിസ്റ്റിക്സ്, ഗ്രീൻ എനർജി, ഡിജിറ്റൽ സാങ്കേതികവിദ്യ, ബഹിരാകാശ ഗവേഷണം, സാംസ്കാരിക വ്യവസായങ്ങൾ—ഇവയെല്ലാം ഒരേസമയം ശക്തിപ്പെടുത്തുകയാണ്. സാമ്പത്തിക വൈവിധ്യവൽക്കരണം അവരുടെ വികസന തന്ത്രം മാത്രമല്ല; അത് അപകടസാധ്യത കുറയ്ക്കാനുള്ള ദീർഘകാല ഇൻഷുറൻസാണ്.
അടുത്ത പത്ത് വർഷത്തിനുള്ളിൽ ദുബായ് ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ നഗരം ആകില്ല. ഏറ്റവും കൂടുതൽ ജനസംഖ്യയുള്ള നഗരവുമാകില്ല. ഏറ്റവും വലിയ വ്യവസായ കേന്ദ്രവുമാകില്ല. എന്നാൽ മറ്റൊരു മേഖലയിലാണ് അത് ലോകത്തിന് മാതൃകയാകാൻ സാധ്യതയുള്ളത്. അത് “കണക്ഷൻ ഇക്കോണമി”യുടെ തലസ്ഥാനമാകുക എന്നതാണ്. ലോകത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള മനുഷ്യർ, ആശയങ്ങൾ, മൂലധനം, സാങ്കേതികവിദ്യ, സംസ്കാരങ്ങൾ, വ്യാപാരം, നിക്ഷേപം, ഗവേഷണം, പ്രതിഭ—ഇവയെല്ലാം ഒരുമിച്ച് ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന നഗരമായി മാറുക. ഇരുപത്തൊന്നാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ഏറ്റവും വലിയ സാമ്പത്തിക ശക്തി ഉൽപാദനം മാത്രമല്ല; ബന്ധിപ്പിക്കാനുള്ള കഴിവാണ്. ഈ യാഥാർഥ്യം ദുബായ് വളരെ നേരത്തെ തിരിച്ചറിഞ്ഞു.
മുപ്പതു വർഷം മുമ്പ് ഞാൻ കണ്ട ദുബായ് അതിവേഗം വളരുന്ന ഒരു നഗരമായിരുന്നു. ഇന്ന് ഞാൻ കാണുന്നത് അതിനേക്കാൾ വലുതാണ്. ലോക സമ്പദ്വ്യവസ്ഥയുടെ അടുത്ത പരീക്ഷണങ്ങൾ നടക്കുന്ന ഒരു ജീവിക്കുന്ന ലബോറട്ടറിയാണ്. ഓരോ പുതിയ സാങ്കേതികവിദ്യയെയും, ഓരോ പുതിയ സാമ്പത്തിക പ്രവണതയെയും, ഓരോ ആഗോള മാറ്റത്തെയും സ്വന്തം വളർച്ചയുടെ ഭാഗമായി മാറ്റാൻ ശ്രമിക്കുന്ന നഗരമാണ് ദുബായ്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ഇതിനെ മരുഭൂമിയിലെ അത്ഭുതം എന്ന് മാത്രം വിശേഷിപ്പിക്കുന്നത് മതിയാകില്ല. മനുഷ്യന്റെ ദീർഘദർശനം, സാമ്പത്തിക ആസൂത്രണം, ഭരണനൈപുണ്യം, ആഗോള ചിന്ത എന്നിവ ഒരുമിച്ചുചേരുമ്പോൾ ഒരു നഗരം എത്രത്തോളം മാറാമെന്നതിന്റെ ഏറ്റവും ശ്രദ്ധേയമായ ഉദാഹരണമാണ് ഇത്.
അടുത്ത പത്ത് വർഷം ദുബായ് ലോകത്തിന്റെ സാമ്പത്തിക തലസ്ഥാനമാകുമോ എന്ന് ഇന്നുതന്നെ ഉറപ്പിച്ച് പറയാനാവില്ല. ആഗോള സമ്പദ്വ്യവസ്ഥ അനിശ്ചിതത്വങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞതാണ്. എന്നാൽ ഒരു കാര്യം വ്യക്തമാണ്. ലോകത്തിന്റെ ഭാവിയെ കാത്തിരുന്ന് കാണുന്ന നഗരമല്ല ദുബായ്; ആ ഭാവിയെ രൂപപ്പെടുത്താൻ ശ്രമിക്കുന്ന നഗരമാണ്. ചരിത്രത്തിൽ ചില നഗരങ്ങൾ സാമ്രാജ്യങ്ങൾ പണിതു. ചില നഗരങ്ങൾ വ്യവസായങ്ങൾ പണിതു. ചില നഗരങ്ങൾ ധനകാര്യ സാമ്രാജ്യങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ചു. ദുബായ് ശ്രമിക്കുന്നത് അതിനേക്കാൾ വ്യത്യസ്തമായ ഒന്നാണ് – ദേശങ്ങളും സംസ്കാരങ്ങളും പ്രതിഭകളും നിക്ഷേപങ്ങളും ഒരുമിച്ച് ജീവിക്കുകയും വളരുകയും ചെയ്യുന്ന ഒരു ആഗോള സമൂഹം നിർമ്മിക്കുക എന്നതാണത്. ആ ദർശനം പൂർണവിജയമാകുമോ എന്ന് തീരുമാനിക്കുന്നത് ചരിത്രമായിരിക്കും. എന്നാൽ ആ ചരിത്രത്തിന്റെ ഏറ്റവും കൗതുകകരമായ അധ്യായങ്ങളിലൊന്ന് ദുബായിൽ എഴുതപ്പെടുമെന്നതിൽ ഇന്ന് ലോകസമ്പദ്വ്യവസ്ഥയ്ക്ക് സംശയമില്ല.
