പ്രവാസജീവിതത്തിന്റെ അവസാനഘട്ടത്തിൽ എത്തിനിൽക്കുന്ന ഒരാളെന്ന നിലയിൽ, എന്നെ ഞാനാക്കിയ, ഈ മണ്ണിനോടുള്ള കടപ്പാട് എനിക്ക് വിസ്മരിക്കാനാവില്ല. എന്റെ ജീവിതയാത്രയുടെ ആകെത്തുക ഈ മണ്ണ് നൽകിയതാണ്. ഇന്നിപ്പോൾ ഞാൻ മാറിനിന്നു നോക്കുകയാണ് എന്റെ ദുബായ് എത്ര മുന്നേറിയിരിക്കുന്നുവെന്ന്… അതിന്റെ ഭാഗമായി കുറേ നാളുകളായി എഴുതിവെച്ച ലേഖനങ്ങൾ എഡിറ്റ് ചെയ്ത് സമകാലീനമാക്കി എടുത്തവയാണിവ. നിങ്ങൾ സ്വീകരിക്കുമെന്ന പ്രതീക്ഷയിൽ…
അനിൽ കുമാർ സി. പി.
ദുബായ് നാളെയും ലോകത്തിന്റെ തലസ്ഥാനമാകുമോ? – മുപ്പതു വർഷമായി ദുബായിൽ ജീവിക്കുന്ന ഒരു മലയാളിയുടെ നിരീക്ഷണങ്ങൾ
ഒരിക്കൽ മരുമണൽപ്പരപ്പിൽ ഒട്ടകങ്ങളുടെ കാൽപ്പാടുകൾ മാത്രം പതിഞ്ഞിരുന്ന ഭൂമിയാണ് ഇന്ന് ലോകത്തിന്റെ ഏറ്റവും തിരക്കേറിയ സാമ്പത്തിക കവാടങ്ങളിലൊന്നായി മാറിയിരിക്കുന്നത്. ദുബായെക്കുറിച്ച് പുറത്തുള്ള ലോകം ഇന്നും പല തെറ്റിദ്ധാരണകളോടെയാണ് സംസാരിക്കുന്നത്. ചിലർ ഇതിനെ സ്വർണത്തിന്റെയും ആഡംബരത്തിന്റെയും നഗരം മാത്രമായി കാണുന്നു. മറ്റുചിലർ ഇത് എണ്ണപ്പണത്തിന്റെ അത്ഭുതമെന്നു കരുതുന്നു. ഇനിയും ചിലർ കൃത്രിമമായി നിർമ്മിച്ച ഒരു നഗരമെന്ന നിലയിൽ മാത്രം വിലയിരുത്തുന്നു. എന്നാൽ കഴിഞ്ഞ മുപ്പതു വർഷമായി ഇവിടെ ജീവിക്കുന്ന ഒരാളെന്ന നിലയിൽ ഞാൻ കാണുന്ന ദുബായ് ഇതൊന്നുമല്ല. ഇത് കേവലം ഒരു നഗരം മാത്രമല്ല; ലോക സമ്പദ്വ്യവസ്ഥയിലെ മാറ്റങ്ങളെ അതിവേഗം തിരിച്ചറിഞ്ഞ് അതിനനുസരിച്ച് സ്വയം രൂപംമാറ്റുന്ന ഒരു സജീവ സാമ്പത്തിക പരീക്ഷണശാലയാണ്.
ഞാൻ ദുബായിലെത്തിയ തൊണ്ണൂറുകളിൽ നഗരം ഇന്നത്തെപ്പോലെ വിശാലമായിരുന്നില്ല. ഷെയ്ഖ് സായിദ് റോഡിലൂടെ രാത്രിയിൽ വാഹനങ്ങൾ ഓടുമ്പോൾ ഇരുവശത്തുമുള്ള കെട്ടിടങ്ങൾ എണ്ണാവുന്നവയായിരുന്നു. ഇന്ന് അതേ റോഡിലൂടെ സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ ലോകത്തിന്റെ ഏത് മഹാനഗരത്തെയും വെല്ലുന്ന ഒരു സാമ്പത്തിക ശക്തിയുടെ ആത്മവിശ്വാസമാണ് കാണുന്നത്. എന്നാൽ ഈ മാറ്റത്തിന്റെ പിന്നിൽ കെട്ടിടങ്ങളോ റോഡുകളോ മാത്രമല്ല, വളരെ കൃത്യമായി ആസൂത്രണം ചെയ്ത ഒരു സാമ്പത്തിക തത്ത്വചിന്തയുണ്ട്. അതാണ് ദുബായുടെ യഥാർത്ഥ ശക്തി.
പലരും ഇന്നും യു എ ഇ എന്നത് എണ്ണയെ മാത്രം ആശ്രയിക്കുന്ന സമ്പത് വ്യവസ്ഥയാണെന്ന് ചിന്തിക്കുന്നവരാണ്. എന്നാൽ ദുബായുടെ വളർച്ച എണ്ണയെ ആശ്രയിച്ചല്ല എന്ന സത്യം പലർക്കും അറിയില്ല. ദുബായുടെ ജിഡിപിയിൽ എണ്ണയുടെ പങ്ക് ഇന്ന് വളരെ ചെറുതാണ്. ലോകം എണ്ണയുടെ ഭാവിയെക്കുറിച്ച് ആശങ്കപ്പെടുമ്പോൾ ദുബായ് വളരെ മുമ്പേതന്നെ തങ്ങളുടെ ഭാവി എണ്ണയിൽ അല്ലെന്ന് തിരിച്ചറിഞ്ഞിരുന്നു. അതുകൊണ്ടാണ് തുറമുഖങ്ങൾ, ഏവിയേഷൻ, വിനോദസഞ്ചാരം, ബാങ്കിങ്, ലോജിസ്റ്റിക്സ്, റിയൽ എസ്റ്റേറ്റ്, ഡിജിറ്റൽ സമ്പദ്വ്യവസ്ഥ, ആർട്ടിഫിഷ്യൽ ഇന്റലിജൻസ്, ഫിൻടെക്, ഹെൽത്ത് ടെക്, സ്പേസ് ടെക് തുടങ്ങിയ മേഖലകളിലേക്ക് അവർ നിക്ഷേപം മാറ്റിയത്. ലോകം ഇപ്പോൾ പറയുന്ന വൈവിധ്യവൽക്കരണം ദുബായ് വളരെ വർഷം മുൻപേ ആരംഭിച്ചിരുന്നു.
ഇവിടുത്തെ ഭരണസംവിധാനവുമായി ലോകത്തിലെ പല ജനാധിപത്യ രാജ്യങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള പ്രധാന വ്യത്യാസം തീരുമാനമെടുക്കുന്നതിലുള്ള വേഗതയാണ്. ഒരു പദ്ധതി രൂപപ്പെടുന്നതും അത് നടപ്പാകുന്നതും തമ്മിലുള്ള ദൂരം വളരെ ചെറുതാണ്. രാഷ്ട്രീയമാറ്റങ്ങൾ വികസന പദ്ധതികളെ ബാധിക്കാറില്ല. ദീർഘകാല കാഴ്ചപ്പാടോടെയാണ് എല്ലാ പദ്ധതികളും രൂപപ്പെടുത്തുന്നത്. ഇന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കുന്ന ഒരു പദ്ധതി പതിനഞ്ചോ ഇരുപതോ വർഷങ്ങൾക്ക് ശേഷമുള്ള സമ്പദ്വ്യവസ്ഥയെ ലക്ഷ്യമിട്ടാണ്. അതുകൊണ്ടാണ് ദുബായിൽ നിക്ഷേപകർക്ക് അതിന്റെ സ്ഥിരതയിലുള്ള വിശ്വാസം ഇന്നും നഷ്ടമാകാത്തത്.
ഇരുപത് വർഷത്തിനിടെ ലോകം നിരവധി സാമ്പത്തിക പ്രതിസന്ധികൾ കണ്ടു. 2008ലെ ആഗോള സാമ്പത്തിക തകർച്ച, കോവിഡ് മഹാമാരി, റഷ്യ-ഉക്രൈൻ യുദ്ധം, പശ്ചിമേഷ്യയിലെ സംഘർഷങ്ങൾ, ആഗോള വിതരണ ശൃംഖലയുടെ തകർച്ച, പലിശനിരക്കുകളുടെ വർധന, പണപ്പെരുപ്പം – ഇതെല്ലാം ലോകത്തിന്റെ സാമ്പത്തികകേന്ദ്രങ്ങളെ ബാധിച്ചു. എന്നാൽ ഓരോ പ്രതിസന്ധിയെയും പുതിയ അവസരമാക്കി മാറ്റാനുള്ള അസാധാരണമായ കഴിവാണ് ദുബായിയെ വേറിട്ടതാക്കുന്നത്. കോവിഡ് കാലത്ത് ലോകം നാലു ചുവരുകൾക്കുള്ളിൽ അടഞ്ഞുകിടന്നപ്പോൾപോലും ആരോഗ്യസുരക്ഷയും സാമ്പത്തിക പ്രവർത്തനവും ഒരുമിച്ച് മുന്നോട്ട് കൊണ്ടുപോകാൻ അവർ ശ്രമിച്ചു. അതിന്റെ ഫലമായി യൂറോപ്പിൽ നിന്നും ഏഷ്യയിൽ നിന്നും ആഫ്രിക്കയിൽ നിന്നുമുള്ള ബിസിനസുകാരും സമ്പന്ന കുടുംബങ്ങളും ദുബായിലേക്ക് കുടിയേറി. ലോകത്തിലെ പല നഗരങ്ങളേയും അതിശയിപ്പിക്കുന്ന വിധത്തിൻ ദുബായിൽ പുതിയ നിവാസികൾ എത്തിച്ചേർന്നു.
ദുബായുടെ ഏറ്റവും വലിയ ശക്തി അതിന്റെ ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായ സ്ഥാനമാണ്. ഭൂമിയുടെ ഏതു കോണിലേക്കും അതിവേഗം വിമാനയാത്ര നടത്താൻ കഴിയുന്ന സ്ഥാനത്താണ് ഈ നഗരം. ഏഷ്യയും യൂറോപ്പും ആഫ്രിക്കയും തമ്മിലുള്ള സ്വാഭാവിക കവാടമാണ് ദുബായ്. ലോകവ്യാപാരത്തിന്റെ വലിയൊരു ഭാഗം ഈ മേഖലകളിലൂടെയാണ് കടന്നുപോകുന്നത്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ജബൽ അലി തുറമുഖവും ദുബായ് ഇന്റർനാഷണൽ എയർപോർട്ടും വെറും ഗതാഗതകേന്ദ്രങ്ങൾ മാത്രമല്ല; ആഗോള സമ്പദ്വ്യവസ്ഥയുടെ രക്തധമനികളാണ്.
ഇന്ത്യയും ദുബായിയും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം സാമ്പത്തിക കണക്കുകൾക്കപ്പുറത്താണ്. ലക്ഷക്കണക്കിന് ഇന്ത്യൻ കുടുംബങ്ങളുടെ ജീവിതം ഈ നഗരവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. കേരളത്തിന്റെ സാമൂഹികവും സാമ്പത്തികവുമായ ചരിത്രത്തിൽ ഗൾഫ് കുടിയേറ്റം ഒരു വിപ്ലവമായിരുന്നു. എന്നാൽ ഇന്ന് സംഭവിക്കുന്നത് അതിനേക്കാൾ വലിയ മാറ്റമാണ്. മുമ്പ് തൊഴിൽ തേടിയെത്തിയവർ കൂടുതലായിരുന്നെങ്കിൽ ഇന്ന് സ്റ്റാർട്ടപ്പുകളും ഐടി കമ്പനികളും ധനകാര്യ സ്ഥാപനങ്ങളും മെഡിക്കൽ സ്ഥാപനങ്ങളും വിദ്യാഭ്യാസ നിക്ഷേപങ്ങളും ദുബായിയെ പുതിയ കേന്ദ്രമായി കാണുന്നു. തൊഴിൽകേന്ദ്രത്തിൽ നിന്ന് ബിസിനസ് കേന്ദ്രത്തിലേക്കുള്ള ഈ മാറ്റം ശ്രദ്ധിക്കപ്പെടേണ്ടതാണ്.
ലോകത്തിലെ സമ്പന്നർ അവരുടെ പണം എവിടെയാണ് നിക്ഷേപിക്കുന്നത് എന്നതാണ് ഒരു നഗരത്തിന്റെ ഭാവി പ്രവചിക്കാനുള്ള ഏറ്റവും നല്ല സൂചികകളിലൊന്ന്. കഴിഞ്ഞ കുറച്ച് വർഷങ്ങളായി കോടീശ്വരന്മാരുടെ കുടിയേറ്റ പട്ടികയിൽ ദുബായ് തുടർച്ചയായി മുന്നിലാണ്. നികുതി സൗഹൃദ നയം, രാഷ്ട്രീയ സ്ഥിരത, സുരക്ഷ, മികച്ച ആരോഗ്യസംവിധാനം, ലോകോത്തര വിദ്യാഭ്യാസം, അതിവേഗ ഡിജിറ്റൽ സേവനങ്ങൾ എന്നിവ സമ്പന്ന കുടുംബങ്ങളെ ഇവിടെ എത്തിക്കുന്നു. സമ്പത്ത് പിന്തുടരുന്നവരുടെ നഗരം അല്ല ദുബായ്; സമ്പത്ത് തന്നെ ദുബായിയെ പിന്തുടരുകയാണ്.
അടുത്ത പത്ത് വർഷത്തിൽ ലോകസമ്പദ്വ്യവസ്ഥയുടെ പ്രധാന ചർച്ചാകേന്ദ്രം കൃത്രിമബുദ്ധിയെ ചുറ്റിപ്പറ്റി ആയിരിക്കും. എണ്ണയ്ക്ക് ശേഷം ലോകത്തെ മാറ്റിമറിക്കുന്ന ഏറ്റവും വലിയ സാങ്കേതിക വിപ്ലവമാണത്. ഈ മാറ്റം മനസ്സിലാക്കിയ ആദ്യ രാജ്യങ്ങളിൽ യു എ ഇ ഉൾപ്പെടുന്നു. ആർട്ടിഫിഷ്യൽ ഇന്റലിജൻസിനായി പ്രത്യേക മന്ത്രാലയം രൂപീകരിച്ച ആദ്യ രാജ്യങ്ങളിലൊന്നാണ് യു എ ഇ. സർക്കാർ സേവനങ്ങളിൽ നിന്ന് ബാങ്കിങ് വരെ, നഗരാസൂത്രണത്തിൽ നിന്ന് ആരോഗ്യരംഗം വരെ എ ഐ വ്യാപകമായി ഉപയോഗിക്കുന്ന സംവിധാനമാണ് ഇവിടെ വളരുന്നത്. ഇത് വെറും സാങ്കേതിക മാറ്റമല്ല; ഉൽപാദനക്ഷമതയും ഭരണക്ഷമതയും വർദ്ധിപ്പിക്കുന്ന സാമ്പത്തിക വിപ്ലവമാണ്.
ദുബായിയുടെ മറ്റൊരു വലിയ കരുത്ത് അതിന്റെ ബ്രാൻഡിംഗ് കഴിവാണ്. ഒരു നഗരം എങ്ങനെ ലോകത്തിന് മുന്നിൽ സ്വയം പ്രത്യക്ഷപ്പെടണം എന്നതിന്റെ മികച്ച ഉദാഹരണമാണ് ഇത്. ബുർജ് ഖലീഫ ഒരു കെട്ടിടം മാത്രമല്ല; അത് ഒരു സന്ദേശമാണ്. പാം ജുമൈറ ഒരു കൃത്രിമ ദ്വീപ് മാത്രമല്ല; മനുഷ്യന്റെ സാങ്കേതികവിദ്യയിലെ ആത്മവിശ്വാസത്തിന്റെ പരസ്യമാണ്. മ്യൂസിയം ഓഫ് ദ ഫ്യൂച്ചർ ഒരു വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രം മാത്രമല്ല; ഭാവിയെക്കുറിച്ചുള്ള ദുബായിയുടെ പ്രഖ്യാപനമാണ്. ലോകം കാണാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന ചിത്രങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നതിൽ ഈ നഗരം അസാധാരണമാണ്.
എന്നാൽ എല്ലാം അനുകൂലമാണെന്ന് പറയാനാവില്ല. റിയൽ എസ്റ്റേറ്റ് വിപണിയിലെ അമിത വളർച്ച, ആഗോള സാമ്പത്തിക മാന്ദ്യത്തിന്റെ സാധ്യത, കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനം, കടുത്ത ചൂട്, കുടിവെള്ളത്തിനുള്ള സമുദ്രജല ശുദ്ധീകരണ ആശ്രയം, വിദേശ തൊഴിലാളികളെ ആശ്രയിക്കുന്ന ജനസംഖ്യാ ഘടന, ആഗോള ജിയോപൊളിറ്റിക്കൽ സംഘർഷങ്ങൾ – ഇവയെല്ലാം ദുബായിയുടെ ഭാവിയെ സ്വാധീനിക്കാവുന്ന ഘടകങ്ങളാണ്. പക്ഷേ ശ്രദ്ധേയമായ കാര്യം, ഈ വെല്ലുവിളികളെ സർക്കാർ നിഷേധിക്കുന്നില്ല; ആദ്യമേ തന്നെ അവയ്ക്ക് പരിഹാരം കണ്ടെത്താൻ ശ്രമിക്കുന്നു എന്നതാണ്.
മുപ്പതു വർഷം മുമ്പ് ഇവിടെ വന്നപ്പോൾ ഞാൻ കണ്ടിരുന്ന ദുബായിയും ഇന്ന് ഞാൻ കാണുന്ന ദുബായിയും തമ്മിൽ വലിയ വ്യത്യാസമുണ്ട്. അന്ന് അത് നിർമ്മാണത്തിലായിരുന്ന ഒരു നഗരമായിരുന്നു. ഇന്ന് അത് ആശയങ്ങൾ കയറ്റുമതി ചെയ്യുന്ന ഒരു നഗരമാണ്. മുൻപ് തൊഴിലവസരങ്ങളായിരുന്നു പ്രധാന ആകർഷണം. ഇന്ന് നിക്ഷേപവും നവീകരണവുമാണ് മുഖ്യ ആകർഷണം. മുൻപു തൊഴിലന്വേഷകരാണ് വന്നെത്തിയിരുന്നതെങ്കിൽ, ഇന്ന് സംരംഭകരും ഗവേഷകരും ഡിജിറ്റൽ നോമാഡുകളും വെഞ്ചർ ക്യാപിറ്റൽ ഫണ്ടുകളും കോർപ്പറേറ്റ് ഓഫീസുകളും എത്തുന്നു. ഈ മാറ്റം ഒരു നഗരത്തിന്റെ വളർച്ചയല്ല; സമ്പദ്വ്യവസ്ഥയുടെ പരിണാമമാണ്.
അടുത്ത ഇരുപതു വർഷം ദുബായുടെ യഥാർത്ഥ പരീക്ഷണകാലമായിരിക്കും. ലോകം കാർബൺ ന്യൂട്രൽ സമ്പദ്വ്യവസ്ഥയിലേക്ക് നീങ്ങുകയാണ്. എണ്ണയുടെ പ്രസക്തി കുറഞ്ഞുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു. ഡിജിറ്റൽ കറൻസികളും ബ്ലോക്ക്ചെയിനും ആർട്ടിഫിഷ്യൽ ഇന്റലിജൻസും ക്വാണ്ടം കമ്പ്യൂട്ടിംഗും ബഹിരാകാശ വ്യവസായവും പുതിയ സാമ്പത്തിക ശക്തികളെ നിർണ്ണയിക്കുന്ന കാലം. ഈ മേഖലകളിൽ ആദ്യനിരയിൽ നിൽക്കാനുള്ള ശ്രമമാണ് ദുബായ് നടത്തുന്നത്. അതുകൊണ്ടാണ് അവർ ഇന്ന് വിമാനത്താവളങ്ങൾ മാത്രം പണിയാതെ; ഡാറ്റാ സെന്ററുകളും എ ഐ ലാബുകളും ഗ്രീൻ എനർജി പദ്ധതികളും ബഹിരാകാശ ഗവേഷണ സ്ഥാപനങ്ങളും നിർമ്മിക്കുന്നത്.
മലയാളികളുടെ കാഴ്ചപ്പാടിൽ നോക്കുമ്പോൾ ദുബായ് ഒരു തൊഴിൽകേന്ദ്രം മാത്രമായി ഇനി കാണാനാവില്ല. കേരളത്തിലെ ചെറുകിട വ്യവസായങ്ങൾക്കും ഐടി കമ്പനികൾക്കും കാർഷിക ഉൽപ്പന്നങ്ങൾക്കും മെഡിക്കൽ ടൂറിസത്തിനും വിദ്യാഭ്യാസ മേഖലയ്ക്കും ഏറ്റവും വലിയ അന്താരാഷ്ട്ര കവാടമായി ദുബായ് മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്. നമ്മുടെ സംരംഭകർക്ക് ആഗോള വിപണിയിലേക്കുള്ള ഏറ്റവും എളുപ്പമുള്ള പ്രവേശനകവാടം ഇന്നും ഈ നഗരമാണ്.
ദുബായിയെ ഞാൻ പലപ്പോഴും ഒരു നഗരം എന്നതിനേക്കാൾ ഒരു ചിന്താഗതിയായി കാണാറുണ്ട്. ലോകം മാറുമ്പോൾ അതിനൊപ്പം മാറാൻ തയ്യാറാകുന്ന മനോഭാവം. നാളെക്കായി ഇന്നുതന്നെ നിക്ഷേപം നടത്താനുള്ള ധൈര്യം. അപകടസാധ്യതയെ ഭയക്കാതെ പരീക്ഷണങ്ങൾ നടത്താനുള്ള ആത്മവിശ്വാസം. അതാണ് ഈ നഗരത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ സമ്പത്ത്. ആകാശം തൊടുന്ന കെട്ടിടങ്ങൾ പോലും ഒരുനാൾ പഴകാം; എന്നാൽ മാറ്റത്തെ സ്വീകരിക്കുന്ന ഈ സംസ്കാരം നിലനിൽക്കുന്നിടത്തോളം ദുബായിയുടെ പ്രസക്തി കുറയില്ല.
ഒരു മലയാളിയായി മുപ്പത് വർഷം ഈ നഗരത്തെ കണ്ടുനിന്ന അനുഭവത്തിൽ നിന്ന് പറയാൻ കഴിയുന്നത് ഒരേയൊരു കാര്യമാണ്. ലോകത്തിന്റെ ഭാവി ഒരൊറ്റ മഹാശക്തി നിർണ്ണയിക്കുന്ന കാലം അവസാനിക്കുകയാണ്. അതിനു പകരം വിവിധ ഭൂഖണ്ഡങ്ങളെ ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന ആഗോള സാമ്പത്തിക കേന്ദ്രങ്ങളാണ് നിർണായകമാകുക. സിംഗപ്പൂർ, ഹോങ്കോങ്, ലണ്ടൻ, ന്യൂയോർക്ക്, ദുബായ് – ഈ പട്ടികയിൽ അടുത്ത ദശകങ്ങളിൽ ഏറ്റവും വേഗത്തിൽ മുന്നേറാൻ സാധ്യതയുള്ള നഗരം ഏതെന്ന് ചോദിച്ചാൽ എന്റെ ഉത്തരം ഇന്നും ദുബായ് എന്നുതന്നെയായിരിക്കും. കാരണം അവർ ഇന്ന് നിർമ്മിക്കുന്നത് കെട്ടിടങ്ങളല്ല; അടുത്ത അമ്പത് വർഷത്തെ ലോകസമ്പദ്വ്യവസ്ഥയിൽ തങ്ങൾക്ക് അനിവാര്യമായ സ്ഥാനം ഉറപ്പാക്കുന്ന ഒരു സാമ്പത്തിക പരിസ്ഥിതിയാണ്. ആ ദൂരക്കാഴ്ച തന്നെയാണ് മരുഭൂമിയുടെ നടുവിൽ ഉയർന്ന ഈ നഗരത്തെ ഒരു സാധാരണ നഗരം എന്നതിൽ നിന്ന് ഭാവിയുടെ ആഗോള തലസ്ഥാനമെന്ന സാധ്യതയിലേക്ക് ഉയർത്തുന്നത്.
