മലയാള നോവൽ സാഹിത്യത്തിൽ ദർശനം കൊണ്ടും പ്രമേയപരമായ വൈവിധ്യം കൊണ്ടും വിസ്മയം തീർത്ത കൃതിയാണ് വി.ജെ. ജെയിംസിന്റെ ‘നിരീശ്വരൻ’. വിശ്വാസവും അവിശ്വാസവും തമ്മിലുള്ള നിരന്തരമായ വൈരുദ്ധ്യങ്ങളെ കേവലമായ തർക്കങ്ങൾക്കപ്പുറം, അതീവ ഹൃദ്യവും ദാർശനികവുമായ തലത്തിൽ ഈ നോവൽ വിശകലനം ചെയ്യുന്നു. കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി അവാർഡ്, വയലാർ അവാർഡ് തുടങ്ങിയ ഉന്നത പുരസ്കാരങ്ങളാൽ ആദരിക്കപ്പെട്ട ഈ കൃതി, മലയാളിയുടെ വായനാശീലത്തിന് പുതിയൊരു ഭാവുകത്വം പകർന്നുനൽകി.
ആന്റണി, സാഹിർ, ഭാസ്കരൻ എന്നീ മൂന്ന് യുക്തിവാദി സുഹൃത്തുക്കളുടെ വിചിത്രമായൊരു പരീക്ഷണത്തിലൂടെയാണ് നോവലിന്റെ ഇതിവൃത്തം വികസിക്കുന്നത്. ഈശ്വരവിശ്വാസത്തെയും അതിനോടനുബന്ധിച്ചുള്ള അന്ധവിശ്വാസങ്ങളെയും പരിഹസിക്കുവാനായി അവർ ഒരു വിരൂപ പ്രതിമ നിർമ്മിച്ച് ‘നിരീശ്വരൻ’ എന്ന് നാമകരണം ചെയ്യുന്നു. ശിരസ്സില്ലാത്ത, വ്യക്തമായ രൂപമില്ലാത്ത ആ പ്രതിഷ്ഠയെ ഒരു പരിഹാസബിംബമായിട്ടാണ് അവർ പൊതുസമൂഹത്തിന് മുന്നിൽ അവതരിപ്പിച്ചത്. എന്നാൽ, വിധി വൈപരീത്യമെന്നോണം ആ വിരൂപരൂപത്തിന് ചുറ്റും വിശ്വാസികൾ തടിച്ചുകൂടുകയും പ്രാർത്ഥനകളിലൂടെ അവിടെ അത്ഭുതങ്ങൾ സംഭവിക്കുന്നു എന്ന പ്രചാരണം ശക്തമാവുകയും ചെയ്യുന്നു. നിഷേധിക്കാൻ വേണ്ടി സൃഷ്ടിച്ച ഒരു ബിംബം തന്നെ പിൽക്കാലത്ത് വലിയൊരു ആരാധനാമൂർത്തിയായി പരിണമിക്കുന്ന വിരോധാഭാസമാണ് ഗ്രന്ഥകാരൻ ഇതിൽ വരച്ചുകാട്ടുന്നത്.
യുക്തിയേക്കാൾ ഉപരിയായി മനുഷ്യർക്ക് വൈകാരികമായ ഒരത്താണിയും വിശ്വാസവും അനിവാര്യമാണെന്ന പച്ചയായ യാഥാർത്ഥ്യം നോവൽ അനാവരണം ചെയ്യുന്നു. പ്രതിസന്ധികളിൽ യുക്തിവാദികളുടെ വാദമുഖങ്ങൾ നിഷ്പ്രഭമാകുന്നതും, നിരീശ്വരനെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചവർക്കുപോലും തങ്ങളുടെ ബോധ്യങ്ങളിൽ സംശയങ്ങൾ ജനിക്കുന്നതും ഗ്രന്ഥകാരൻ സൂക്ഷ്മമായി അടയാളപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു.
ഇന്ദ്രജിത്ത് എന്ന ശാസ്ത്രജ്ഞന്റെ ഗവേഷണങ്ങളിലൂടെ ശാസ്ത്രവും ആത്മീയതയും തമ്മിലുള്ള നേർത്ത അതിർവരമ്പുകളെ നോവൽ വിശകലനം ചെയ്യുന്നു. മനുഷ്യന്റെ തീവ്രമായ ചിന്തകൾക്കും പ്രാർത്ഥനകൾക്കും ഭൗതികലോകത്തെ സ്വാധീനിക്കാൻ കഴിയുമോ എന്ന ഗൗരവകരമായ അന്വേഷണമാണിത്. അന്ധവിശ്വാസങ്ങൾക്കും കപട ആത്മീയതയ്ക്കുമെതിരെ ശക്തമായ വിമർശനം ഉയർത്തുന്നതോടൊപ്പം തന്നെ, ഒരു സാധാരണ പ്രദേശം എങ്ങനെ പുണ്യസ്ഥലമായി മാറുന്നുവെന്നും അതിനെ കേന്ദ്രീകരിച്ച് സാമ്പത്തിക ചൂഷണങ്ങൾ എങ്ങനെ രൂപപ്പെടുന്നുവെന്നും അദ്ദേഹം ഇതിൽ നിരീക്ഷിക്കുന്നു.
ഇരുപത്തിനാല് വർഷത്തോളം അബോധാവസ്ഥയിൽ കഴിഞ്ഞശേഷം ജീവിതത്തിലേക്ക് മടങ്ങിയെത്തിയ ഇന്ദ്രജിത്ത് എന്ന കഥാപാത്രമാണ് നോവലിന്റെ ദാർശനിക മാനം വിപുലമാക്കുന്നത്. അനസ്തേഷ്യയുടെ നീണ്ട മയക്കത്തിൽ അദ്ദേഹം അനുഭവിച്ചറിഞ്ഞ കാര്യങ്ങൾ അതീത മനഃശാസ്ത്രത്തിന്റെയും ടെലിപ്പതിയുടെയും സങ്കീർണ്ണതകളിലേക്ക് വായനക്കാരെ നയിക്കുന്നു. സാധാരണക്കാർക്ക് അപ്രാപ്യമായ അബോധമനസ്സിന്റെ സഞ്ചാരങ്ങളെക്കുറിച്ചാണ് അദ്ദേഹം സംസാരിക്കുന്നത്. ദീർഘകാലത്തെ വിസ്മൃതിക്ക് ശേഷം വർത്തമാനകാല യാഥാർത്ഥ്യങ്ങളിലേക്ക് മടങ്ങിയെത്തുമ്പോൾ അദ്ദേഹം അനുഭവിക്കുന്ന ആത്മസംഘർഷങ്ങൾ നോവലിസ്റ്റ് അങ്ങേയറ്റം സൂക്ഷ്മതയോടെ അവതരിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു.
ഗന്ധങ്ങളെക്കുറിച്ച് ശാസ്ത്രീയ ഗവേഷണം നടത്തുന്ന ‘റോബർട്ടോ’ എന്ന ശാസ്ത്രജ്ഞനുമായി ഇന്ദ്രജിത്ത് നടത്തുന്ന സംഭാഷണങ്ങൾ പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ ഗുണപരവും ഗണപരവുമായ സമവാക്യങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള ഗഹനമായ ചിന്തകളാണ് പങ്കുവെയ്ക്കുന്നത്. ഒരു മനുഷ്യൻ അബോധാവസ്ഥയിലായിരിക്കുമ്പോൾ ആ വ്യക്തിയുടെ മനസ്സ് മറ്റൊരു സമാന്തര ജീവിതം നയിക്കുന്നുണ്ടോ എന്ന ചോദ്യം ഇന്ദ്രജിത്തിലൂടെ വി.ജെ. ജെയിംസ് ഉയർത്തുന്നു. ശാസ്ത്രവും ദാർശനികതയും മനുഷ്യമനസ്സിന്റെ നിഗൂഢതകളും ഒത്തുചേരുന്ന സുപ്രധാന കണ്ണിയായി ഈ കഥാപാത്രം കൃതിയിൽ നിലകൊള്ളുന്നു. ബാഹ്യമായ സംഭവവികാസങ്ങൾക്കൊപ്പം തന്നെ മനുഷ്യന്റെ ആന്തരിക ലോകത്തേക്കുള്ള തീവ്രമായ ഒരന്വേഷണമായി ഈ നോവലിനെ മാറ്റുന്നത് ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ സാന്നിധ്യമാണ്.
സങ്കീർണ്ണമായ തത്വചിന്തകളെ ലളിതവും എന്നാൽ അർത്ഥപൂർണ്ണവുമായ ശൈലിയിൽ ആവിഷ്കരിക്കാൻ ഗ്രന്ഥകാരന് സാധിച്ചിട്ടുണ്ട്. ദാർശനിക സംവാദങ്ങൾക്കൊപ്പം തന്നെ കഥാപാത്രങ്ങളുടെ വൈകാരിക തലങ്ങളെയും അദ്ദേഹം കൃത്യമായി അടയാളപ്പെടുത്തുന്നു. ആഖ്യാനത്തിലെ ഒഴുക്കും ഭാഷാപരമായ തികവും ഒരിടത്തുപോലും വായനക്കാരെ വിരസതയിലേക്ക് നയിക്കുന്നില്ല.
ചുരുക്കത്തിൽ, കേവലമൊരു വായനയ്ക്കപ്പുറം ഗൗരവകരമായ ആത്മപരിശോധനയ്ക്ക് വായനക്കാരെ പ്രേരിപ്പിക്കുന്ന ഉദാത്തമായ ഒരു സാഹിത്യസൃഷ്ടിയാണ് ‘നിരീശ്വരൻ’. ഈശ്വരന്റെ അസ്തിത്വത്തെക്കുറിച്ചുള്ള തർക്കങ്ങൾക്കപ്പുറം, വിശ്വാസം എന്ന സങ്കല്പം മനുഷ്യജീവിതത്തിൽ ചെലുത്തുന്ന നിർണ്ണായകമായ സ്വാധീനത്തെ ഈ കൃതി ബോധ്യപ്പെടുത്തുന്നു. യുക്തിചിന്തയ്ക്കും ആത്മീയ അന്വേഷണങ്ങൾക്കും ഒരേപോലെ വഴിമരുന്നിടുന്ന ഈ നോവൽ സമകാലിക മലയാള സാഹിത്യത്തിലെ ധീരമായൊരു പരീക്ഷണമാണ്.
