കുടിയേറ്റം, മനുഷ്യവിഭവശേഷി, നിക്ഷേപം, ആധുനിക ഇതിഹാസനഗരം – ദുബായ് ലോകത്തിന്റെ സ്വപ്നനഗരമായി മാറിയതെങ്ങനെ?
ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ലോകത്തെ ഏറ്റവും വലിയ നഗരങ്ങൾ വളർന്നത് വ്യവസായ വിപ്ലവത്തിന്റെ ഫലമായിരുന്നു. ലണ്ടൻ, ന്യൂയോർക്ക്, ടോക്കിയോ, സിംഗപ്പൂർ എന്നിവ ഓരോ കാലഘട്ടത്തിന്റെയും സാമ്പത്തിക ആവശ്യങ്ങളിൽ നിന്ന് രൂപപ്പെട്ട നഗരങ്ങളാണ്. എന്നാൽ ദുബായുടെ കഥ അതിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമാണ്. സ്വാഭാവിക വിഭവങ്ങൾ പരിമിതമായ ഒരു മരുഭൂമിയിൽ നിന്ന്, ലോകത്തിലെ ഇരുന്നൂറിലധികം ദേശീയതകളെ ഒരുമിച്ച് ജീവിക്കാൻ പ്രേരിപ്പിച്ച ഒരു ആഗോള നഗരമായി വളർന്നതാണ് ദുബായുടെ ഏറ്റവും വലിയ നേട്ടം. അതിന്റെ വിജയത്തിന്റെ പിന്നിൽ കെട്ടിടങ്ങളല്ല, മനുഷ്യരാണ്.
കഴിഞ്ഞ മുപ്പതുത് വർഷത്തിനിടെ ഞാൻ ഏറ്റവും വ്യക്തമായി കണ്ട മാറ്റം ദുബായിലെ ജനസംഖ്യയിലല്ല; മനുഷ്യവിഭവശേഷിയുടെ ഗുണനിലവാരത്തിലാണ്. ഒരുകാലത്ത് നിർമാണ തൊഴിലാളികളും വ്യാപാരികളും ആധിപത്യം പുലർത്തിയിരുന്ന നഗരം ഇന്ന് ആർട്ടിഫിഷ്യൽ ഇന്റലിജൻസ് ഗവേഷകരും സാമ്പത്തിക വിദഗ്ധരും ഡോക്ടർമാരും ബയോടെക് ശാസ്ത്രജ്ഞരും വെഞ്ചർ ക്യാപിറ്റലിസ്റ്റുകളും ഡിജിറ്റൽ സംരംഭകരും സ്റ്റാർട്ടപ്പ് സ്ഥാപകരും നിറഞ്ഞ നഗരമായി മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്. ലോകം “ബ്രെയിൻ ഡ്രെയിൻ” എന്ന് വിളിക്കുന്ന പ്രതിഭകളുടെ കുടിയേറ്റത്തെ ദുബായ് “ബ്രെയിൻ ഇൻവെസ്റ്റ്മെന്റ്” ആക്കി മാറ്റാൻ ശ്രമിക്കുകയാണ്.
ലോകത്തിലെ മിക്ക രാജ്യങ്ങളും കുടിയേറ്റത്തെ സാമൂഹികവും രാഷ്ട്രീയവുമായ പ്രശ്നമായി കാണുമ്പോൾ യുഎഇ അതിനെ സാമ്പത്തിക വിഭവമായാണ് കാണുന്നത്. ഈ സമീപനമാണ് ദുബായുടെ ഏറ്റവും വലിയ വ്യത്യാസം. ഇവിടെ ഒരു പ്രവാസി തൊഴിലാളി മാത്രമായല്ല എത്തുന്നത്; അദ്ദേഹത്തോടൊപ്പം അനുഭവവും അറിവും സാങ്കേതികവിദ്യയും ആഗോള ബന്ധങ്ങളും പുതിയ ആശയങ്ങളും എത്തുന്നു. ഒരു ഇന്ത്യൻ എഞ്ചിനീയർ, ഒരു ബ്രിട്ടീഷ് ബാങ്കർ, ഒരു ജാപ്പനീസ് സാങ്കേതിക വിദഗ്ധൻ, ഒരു കെനിയൻ സംരംഭകൻ, ഒരു ജർമ്മൻ ഡിസൈനർ—ഇവർ എല്ലാവരും ഒരേ നഗരത്തിൽ പ്രവർത്തിക്കുമ്പോൾ ഉണ്ടാകുന്ന ആശയവിനിമയമാണ് ദുബായുടെ യഥാർത്ഥ സമ്പത്ത്.
മുപ്പതു വർഷം മുമ്പ് മലയാളികൾ ഗൾഫിലേക്ക് വന്നത് ജീവിതം മെച്ചപ്പെടുത്താനായിരുന്നു. ഇന്ന് അവരുടെ മക്കൾ ദുബായെ തൊഴിൽകേന്ദ്രമായി മാത്രമല്ല, കരിയർ നിർമ്മിക്കുന്ന ആഗോള വേദിയായി കാണുന്നു. അവർ ബഹുരാഷ്ട്ര കമ്പനികളിലും നിക്ഷേപ സ്ഥാപനങ്ങളിലും സാങ്കേതിക ഗവേഷണ കേന്ദ്രങ്ങളിലും അന്താരാഷ്ട്ര സർവകലാശാലകളിലും പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഈ തലമുറയുടെ മനോഭാവം തന്നെ മാറിയിരിക്കുന്നു. അവർ ഗൾഫിനെ താൽക്കാലിക താമസസ്ഥലമായി മാത്രം കാണുന്നില്ല; ലോകത്തോടുള്ള ബന്ധത്തിന്റെ കേന്ദ്രമായി കാണുന്നു.
കുടിയേറ്റത്തിന്റെ ഈ പുതിയ രൂപം ദുബായുടെ സമ്പദ്വ്യവസ്ഥയെയും മാറ്റുകയാണ്. മുമ്പ് കുറഞ്ഞ വേതന തൊഴിലാളികളെ ആശ്രയിച്ചിരുന്ന വളർച്ച ഇന്ന് ഉയർന്ന വൈദഗ്ധ്യമുള്ള മനുഷ്യവിഭവശേഷിയെ ആശ്രയിക്കുന്ന ഘട്ടത്തിലേക്ക് കടക്കുകയാണ്. ആർട്ടിഫിഷ്യൽ ഇന്റലിജൻസ്, ഫിൻടെക്, ബയോടെക്നോളജി, ആരോഗ്യരംഗം, ഡിജിറ്റൽ മീഡിയ, ഫിനാൻഷ്യൽ അഡ്വൈസറി, ഡാറ്റാ സയൻസ് – ഇവയാണ് പുതിയ കുടിയേറ്റത്തിന്റെ പ്രധാന മേഖലകൾ. അതിനനുസരിച്ച് ദീർഘകാല താമസാനുമതികൾ, ഗോൾഡൻ വിസ, പ്രത്യേക വൈദഗ്ധ്യമുള്ള പ്രൊഫഷണലുകൾക്കുള്ള പദ്ധതികൾ എന്നിവ അവതരിപ്പിച്ചത് യാദൃശ്ചികമല്ല; അത് സാമ്പത്തിക തന്ത്രത്തിന്റെ ഭാഗമാണ്.
ഒരു രാജ്യത്തിന്റെ ഭാവി വിലയിരുത്താൻ ഏറ്റവും നല്ല സൂചികകളിലൊന്ന് അവിടേക്ക് ഒഴുകിയെത്തുന്ന വിദേശ നിക്ഷേപമാണ്. നിക്ഷേപകർ വികാരത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കി തീരുമാനമെടുക്കുന്നില്ല. അവർ രാഷ്ട്രീയ സ്ഥിരത, നിയമസംവിധാനം, നികുതി നയം, അടിസ്ഥാനസൗകര്യം, മനുഷ്യവിഭവശേഷി, വിപണി സാധ്യത എന്നിവ കണക്കാക്കി മാത്രമാണ് തീരുമാനമെടുക്കുന്നത്. ഈ മാനദണ്ഡങ്ങളിൽ ദുബായ് കഴിഞ്ഞ മൂന്നു പതിറ്റാണ്ടിനിടെ അസാധാരണമായ നേട്ടം കൈവരിച്ചു. ലോകത്തിലെ പ്രമുഖ കമ്പനികൾ അവരുടെ മിഡിൽ ഈസ്റ്റ് ആസ്ഥാനം ഇവിടെ സ്ഥാപിച്ചത് ആകർഷകമായ കെട്ടിടങ്ങൾ കണ്ടിട്ടല്ല; നിക്ഷേപത്തിന് അനുയോജ്യമായ ഒരു സമ്പൂർണ്ണ സാമ്പത്തിക പരിസ്ഥിതി ഇവിടെ ലഭ്യമായതിനാലാണ്.
റിയൽ എസ്റ്റേറ്റ് മേഖലയെക്കുറിച്ച് പലരും പറയുന്നത് വില ഉയരുന്നതിനെക്കുറിച്ചാണ്. എന്നാൽ യഥാർത്ഥ സാമ്പത്തിക ചോദ്യം മറ്റൊന്നാണ്. എന്തുകൊണ്ടാണ് ലോകത്തിലെ സമ്പന്ന കുടുംബങ്ങളും കുടുംബ നിക്ഷേപ ഓഫീസുകളും അവരുടെ മൂലധനം ദുബായിലേക്ക് കൊണ്ടുവരുന്നത്? അതിന്റെ ഉത്തരം “വിശ്വാസം” എന്ന ഒറ്റവാക്കിലാണ്. ഒരു നഗരത്തിൽ പണം നിക്ഷേപിക്കുമ്പോൾ അവർ കെട്ടിടം മാത്രം വാങ്ങുന്നില്ല; നിയമസംവിധാനത്തിലും സാമ്പത്തിക സ്ഥിരതയിലും ഭരണനിലവാരത്തിലും വിശ്വാസം നിക്ഷേപിക്കുകയാണ്. ദുബായുടെ റിയൽ എസ്റ്റേറ്റ് വളർച്ചയെ ഈ വിശ്വാസത്തിൽ നിന്ന് വേർതിരിച്ച് മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിയില്ല.
ഇന്ന് ദുബായ് വെറും മൂലധനം സ്വീകരിക്കുന്ന നഗരമല്ല; അത് മൂലധനം പുനർവിതരണം ചെയ്യുന്ന ആഗോള കേന്ദ്രമാണ്. ഇവിടെ എത്തുന്ന നിക്ഷേപം പിന്നീട് ഇന്ത്യയിലേക്കും ആഫ്രിക്കയിലേക്കും യൂറോപ്പിലേക്കും തെക്കുകിഴക്കൻ ഏഷ്യയിലേക്കും ഒഴുകുന്നു. അതുകൊണ്ടാണ് ദുബായ് ഒരു സാമ്പത്തിക ലക്ഷ്യസ്ഥാനമെന്നതിലുപരി ലോകധനകാര്യത്തിന്റെ ഒരു പ്രധാന ഇടനാഴിയായി മാറിയിരിക്കുന്നത്.
എന്നാൽ ഒരു നഗരം ഇതിഹാസമാകുന്നത് സമ്പത്ത് കൊണ്ടുമാത്രമല്ല. മനുഷ്യരുടെ സങ്കൽപ്പശക്തിയിൽ ഇടംപിടിക്കുമ്പോഴാണ് അത് ഇതിഹാസമാകുന്നത്. ന്യൂയോർക്ക് അമേരിക്കൻ സ്വപ്നത്തിന്റെ പ്രതീകമായി മാറിയത് പോലെ, ദുബായ് ഇരുപത്തൊന്നാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ആഗോള സ്വപ്നത്തിന്റെ പ്രതീകമായി മാറുകയാണ്. ഒരു ഫിലിപ്പീൻ നഴ്സിനും ഒരു ഇന്ത്യൻ സംരംഭകനും ഒരു നൈജീരിയൻ വ്യാപാരിക്കും ഒരു ബ്രിട്ടീഷ് നിക്ഷേപകനും ഒരുപോലെ അവസരങ്ങൾ കാണുന്ന നഗരമായി ദുബായ് മാറിയിരിക്കുന്നു. ഈ ബഹുസാംസ്കാരികതയാണ് അതിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ ബ്രാൻഡ്.
ലോകത്തിലെ വലിയ നഗരങ്ങൾ പലതും അവരുടെ ചരിത്രത്തെ ആശ്രയിച്ചാണ് വളർന്നത്. റോമൻ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ പാരമ്പര്യം, ലണ്ടൻ വ്യവസായ വിപ്ലവം, ന്യൂയോർക്ക് അമേരിക്കൻ സാമ്പത്തിക ശക്തി—ഇവയെല്ലാം നൂറ്റാണ്ടുകളുടെ ചരിത്രമാണ്. ദുബായ്ക്ക് അത്തരം പൈതൃകം ഇല്ലായിരുന്നു. അതുകൊണ്ടുതന്നെ അവർ ഭാവിയെ സ്വന്തം പൈതൃകമാക്കി. “നാളെ എങ്ങനെയായിരിക്കും?” എന്ന ചോദ്യത്തിനുള്ള ഉത്തരമാണ് ദുബായിലെ പല പദ്ധതികളും.
എന്നിരുന്നാലും ഈ വളർച്ചയ്ക്ക് മുന്നിൽ വെല്ലുവിളികളുണ്ട്. ഉയർന്ന ജീവിതച്ചെലവ്, ആഗോള സാമ്പത്തിക മാന്ദ്യം, പ്രാദേശിക മത്സരം, സാങ്കേതിക മാറ്റങ്ങളുടെ വേഗം, കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനം, കഴിവുള്ള മനുഷ്യവിഭവശേഷിക്കായുള്ള ആഗോള മത്സരം—ഇവയെല്ലാം ദുബായെ തുടർച്ചയായി പരീക്ഷിക്കും. ലോകത്തിലെ മികച്ച പ്രതിഭകളെ നിലനിർത്താൻ സാമ്പത്തിക അവസരങ്ങൾ മാത്രം പോര; ജീവിതനിലവാരം, വിദ്യാഭ്യാസം, ആരോഗ്യസംരക്ഷണം, സാംസ്കാരിക വൈവിധ്യം, ദീർഘകാല സ്ഥിരത എന്നിവയും ഉറപ്പാക്കേണ്ടിവരും.
മുപ്പതു വർഷമായി ഈ നഗരത്തിന്റെ വളർച്ച നിരീക്ഷിച്ച ഒരു മലയാളിയായ എനിക്ക് തോന്നുന്നത്, ദുബായുടെ ഏറ്റവും വലിയ നിക്ഷേപം കോൺക്രീറ്റിലല്ല, മനുഷ്യരിലാണ് എന്നാണ്. ലോകത്തിന്റെ എല്ലാ ഭാഗങ്ങളിൽ നിന്നുമുള്ള പ്രതിഭകളെ സ്വാഗതം ചെയ്യുകയും അവരുടെ കഴിവുകളെ സാമ്പത്തിക മൂല്യമായി മാറ്റുകയും ചെയ്യുന്ന മാതൃകയാണ് ഈ നഗരത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ ശക്തി. അതുകൊണ്ട് ദുബായെ വെറും സമ്പന്നനഗരമെന്നോ വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രമെന്നോ വിശേഷിപ്പിക്കുന്നത് അതിന്റെ കഥയെ വളരെ ചെറുതാക്കും.
അത് ഒരു ആധുനിക നഗരം മാത്രമല്ല; ആഗോളവൽക്കരണത്തിന്റെ പുതിയ അധ്യായത്തിൽ മനുഷ്യവിഭവശേഷി, നിക്ഷേപം, ആശയങ്ങൾ, മൂലധനം, സംസ്കാരങ്ങൾ എന്നിവ ഒരുമിച്ച് ചേർന്ന് എങ്ങനെ ഒരു പുതിയ സാമ്പത്തിക സംസ്കാരം സൃഷ്ടിക്കാമെന്ന് തെളിയിക്കുന്ന ജീവിക്കുന്ന പരീക്ഷണശാലയാണ്. ചരിത്രത്തിൽ ചില നഗരങ്ങൾ അവരുടെ ഭൂതകാലം കൊണ്ട് ഇതിഹാസങ്ങളായി. ദുബായ്, ഒരുപക്ഷേ, അതിന്റെ ഭാവിയെക്കുറിച്ചുള്ള ആത്മവിശ്വാസം കൊണ്ടാണ് ഇതിഹാസമായി മാറുന്നത്.
